A კლასის ხაზოვანი წარწერების გაშიფვრა საერთოქართველურ ენაზე: მათემატიკური მასალების შესწავლა
DOI:
https://doi.org/10.55804/jtsu.15120473.2025.18.07საკვანძო სიტყვები:
საერთო-ქართველური ენა, ალგებრული განტოლებები, ნატურალური რიცხვები, წილადებიანოტაცია
ნაშრომში წარმოდგენილია კრეტის ძველი ქართველური დამწერლობა, რომელიც თარიღდება ძვ.წ. მეცხრამეტე-მეთხუთმეტე საუკუნეებით. ამ წარწერებში მოცემულია მათემატიკური მასალა. A კლასის ხაზოვანი (LA), მიკენური ხანის B (LB) კლასის ხაზოვანი და (CS) კვიპროსის დამწერლობების მარცვლოვანი ნიშნების უმეტესობა გრაფიკულად და ფონეტიკურად იდენტურია. LA-ის ენის პრობლემა დიდხანს გადაუჭრელი რჩებოდა და გამოცხადდა, რომ მისი წაკითხვა შეუძლებელი იყო, რადგან ეს ენა და მისი კულტურა აღარ არსებობდა. LA წარწერების ფონეტიკური მნიშვნელობები იდენტიფიცირებული არ იყო, და LA ფირფიტები გამოცხადდა, როგორც უცნობ, მკვდარ ენაზე შესრულებული. LA წარწერები გაშიფრულია საერთო-ქართველურ (CK) ენაზე. LA-ს ზოგიერთი ფირფიტა, რომლებიც შეიცავს სასოფლო-სამეურნეო ანგარიშებს, შესწავლილია მათემატიკური მეთოდების გამოყენებით. ნატურალური რიცხვებისა და წილადების კომბინაციების აღნიშვნები მოცემულია ამ ანგარიშებში. კვლევის პროცესში გამოვლენილია „ალგებრული განტოლებები“, რაც ავლენს უაღრესად დახვეწილ მათემატიკურ სისტემას. განსაკუთრებით საინტერესოა LA-ს შეკრების ტერმინები: ku-ro „შეკრება" და po-to-ku-ro „ფართო შეკრება“, „საბოლოო ჯამი“. მათი მნიშვნელობები გარკვეულია ალგებრული და გრაფიკული ანალიზის მეთოდების გამოყენებით.
წყაროები
Bennett 1980: E. L. Bennett, Linear A Fractional Retractation, Kadmos 19 (1), pp. 12–23.
Chrisomalis 2010: S. Chrisomalis, Numerical Notation: A Comparative History. Cambridge University Press, Cambridge.
Chadwick 1970: J. Chadwick, The Decipherment of Linear B. 2nd ed., Cambridge University Press, Cambridge.
Consani, Negri 1999: C. Consani, M. Negri, Testi minoici trascritti: con interpretazione e glossario, CNR Publishers, Roma.
Facchetti 1994: G. M. Facchetti, Linear A Metrograms, Kadmos, 33, pp. 142–148.
Gamkrelidze, Machavariani 1965: T. V. Gamkrelidze, G. I. Machavariani, The System of Sonants and Ablaut in Kartvelian Languages: A Typology of Common Kartvelian Structure, Metsniereba Publishers, Tbilisi (in Georgian and Russian).
Godart, Olivier 1976, 1985: L. Godart, J.-P. Olivier, Recueil des Inscriptions en Linéaire A, Vols 1, 5, Librairie Orientaliste Paul Geuthner, Paris.
Hollings 2009: C. Hollings, An Analysis of Nonpositional Numeral Systems, The Mathematical Intelligencer, 31 (2), pp. 15–23.
Johnson (ed.) 2014: J. H. Johnson (ed.), The Demotic Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago, University of Chicago Press, Chicago.
Kvashilava 2011: G. Kvashilava, Decipherment of the Inscriptions of Linear A and Its Related Scripts in the Proto-Kartvelian-Colchian Language, Studies in History and Ethnology, XIII, pp. 227–310.
Kvashilava 2015: G. Kvashilava, Interpretation of the Common Kartvelian Linear A Script Sequences ku-ro and ki-ro, Issues in Linguistics, pp. 139–161.
Kvashilava 2017: G. Kvashilava, On Decipherment of the Inscriptions of Linear A in the Common Kartvelian Language. In: 2nd Academic International Conference on Social Sciences and Humanities: AICSSH 2017 (Cambridge) Conference Proceedings, University of Cambridge, May 22–24, 2017, FLE Learning, Cambridge, UK, pp. 65–73.
Olivier 1986: J.-P. Olivier, Cretan Writing in the Second Millennium B.C, World Archaeology, 17 (3), pp. 377–389.
Olivier, Godart 1996: J.-P. Olivier, L. Godart, Corpus Hiéroglyphicarum Inscriptionum Cretae, L’Accademia Nazionale dei Lincei et L’Universite de Naples Federico II.
Orbeliani 1993: S.-S. Orbeliani, Leksikoni kartuli (Georgian Lexicon), Vol. II, Merani Publishers, Tbilisi (in Georgian).
Sarton 1936: G. Sarton, Minoan Mathematics, Isis, 24 (2), pp. 375–381.
Ventris, Chadwick 1973: M. Ventris, J. Chadwick, Documents in Mycenaean Greek, 2nd ed., Cambridge University Press, Cambridge.
Was 1971: D. A. Was, Numeral Fractions in the Minoan Linear Script A, Kadmos, 10 (1), pp. 35–51.
Was 1972: D. A. Was, Numeral Fractions in the Minoan Linear Script A, Kadmos, 11 (1), pp. 1–21.
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
საავტორო უფლებები (c) 2025 ყველა უფლება ეკუთვნით ავტორებს. ჟურნალი სარგებლობს პირველი, ექსკლუზიური გამოქვეყნების უფლებით, საავტორო უფლებების მიღების გარეშე.
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
ყველა უფლება ეკუთვნით ავტორებს. ჟურნალი სარგებლობს პირველი, ექსკლუზიური გამოქვეყნების უფლებით, საავტორო უფლებების მიღების გარეშე.
