ქართული ენის აფრიკატების აკუსტიკური ანალიზი

წაკითხულია მოხსენებად ქართული ენის დღისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო კონფერენციაზე „სალიტერატურო ენის საკითხები: ძირითადი ტენდენციები და პრობლემები“, 14 აპრილი, 2025, თსუ, თბილისი.

ავტორები

  • ივანე ლეჟავა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
  • ზურაბ ბარათაშვილი Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

DOI:

https://doi.org/10.55804/jtsu.15120473.2025.18.03

საკვანძო სიტყვები:

acoustic analysis, affricate, voiced, aspirated, ejective

ანოტაცია

The research material used in this talk is male and female audio recordings stored in the sound archive of the TSU Experimental Phonetic Laboratory and processed with the digital speech analysis programmes – Praat and WaveSurfer. Alveolar and postalveolar affricates are analysed in initial, intervocalic and final position with [a], [i] and [u] vowels: voiced – [dz], [dʒ], aspirated – [ʦh], [ʧh], ejectives – [ʦ’], [ʧ’].The phase of closure of the voiced affricate in the initial position can be voiced, partially voiced or voiceless, and the release – voiced, partially or rarely devoiced. In the intervocalic position, both phases are always voiced. The closure phase of the final affricate is voiced to varying degrees, and the release is partially voiced or devoiced. The closure of voiceless affricates is usually presented without periodic oscillations, but sometimes the onset is voiced in the intervocalic and final positions, especially in the case of an incomplete closure, which is characteristic of intervocalic affricates. The duration of the noise of the post-alveolar affricates exceeds the duration of the stop consonants and is less long compared to the alveolar ones. In all positions, the aspirated affricate is characterised by a long noise. The maximum duration of the noise is characteristic of the final affricates.The duration of the noise of the voiced [dz] consonant is 50-128 ms, the duration of the [ʦh] consonant is 94-245 ms and the duration of the [ʦ’] consonant is 54-160 ms; the duration of the noise of the voiced [dʒ] is 35-101 ms, the duration of the consonant [ʧh] is 77-225 ms and the duration of the consonant [ʧ’] is 54-160 ms; The duration of the silent period after the noise of the [ʦ’] and [ʧ’] ejective consonants varies between 8-60 ms. The silent period is more characteristic of initial and intervocalic positions.The range of the spectrum in the middle of the noise of the pre-alveolar affricates in all positions is 2470-8000 Hz according to the average data from two speakers, and for the post-alveolar affricates are 1600-8000 Hz. It should be noted that the lower limit of the noise is on average 240 Hz higher for the female speaker.The change caused by labialisation (with the coarticulation of the [u] vowel), the lowering of the spectrum of the noise, is more noticeable for female pronunciation, and as a result of palatalisation (under the influence of the vowel [i]), the increase in the duration of the noise is more characteristic of male pronunciation.

ავტორის ბიოგრაფიები

ივანე ლეჟავა, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

ივანე ლეჟავა დაიბადა 22.11.1944 ქ. თბილისში, ფილოლოგი-ლინგვისტი, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის თეორიული და გამოყენებითი ენათმეცნიერების სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის ასოცირებული პროფესორი, ექსპერიმენტული ფონეტიკის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. დააამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კიბერნეტიკის ფაკულტეტის სტრუქტურული და გამოყენებითი ლიგვისტიკის განყოფილება (1966) და ასპირანტურა (1969), ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1985). თსუ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის საენათმეცნიერო პერიოდული ჟურნალ "ენათმეცნიერების საკითხების" რედაქტორი (2021-2025). დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ოქროს მედლით (2024). სამეცნიეროო ნაშრომები და მოხსენებები ეხება ზოგადი და ექსპერიმენტული ფონეტიკის საკითხებს: ენათა სეგმენტური და სუპრასეგმენტული ერთეულების შესწავლას, ბგერითი შემადგენლობის დადგენასა და პროსოდიული თავისებურებების გამოვლენას არტიკულაციური, აკუსტიკური და პერცეფციული ფონეტიკის მეთოდებით; ექსპერიმენტულ-ფონეტიკური კვლევა ჩატარებული აქვს ქართველურ, კავკასიურ და ინდოევროპულ ენათა მასალაზე.

ზურაბ ბარათაშვილი, Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ზურაბ ბარათაშვილი (დ. 11.11.1985) – თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი (2024-იდან), თეორიული და გამოყენებითი ენათმეცნიერების ს/ს ინსტიტუტის ხელმძღვანელი (2024-იდან), საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მეცნიერი თანამშრომელი (2012-იდან), ჟურნალ „ენათმეცნიერების საკითხების“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი (2023-იდან); ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (გამოყენებითი და სტრუქტურული ლინგვისტიკის ბაკალავრი, 2003-2007; ფილოლოგიის მაგისტრი (ძველი ენები და ცივილიზაციები), 2007-2010; ფილოლოგიის დოქტორი (თეორიული და გამოყენებითი ენათმეცნიერება), 2018); ლონდონის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობისა და აფრიკანისტიკის სკოლა (ენათა დოკუმენტაციისა და აღწერის (საველე ენათმეცნიერების) მაგისტრი (2015-2016); ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტი (ANU) – ენათმეცნიერების დოქტორანტი (2019-2025). მისი ძირითადი საკვლევი სფეროებია ენათა ტიპოლოგია, ენათა კონტაქტები, საველე ენათმეცნიერება, ლექსიკოგრაფია. ასწავლის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (2013-იდან).

წყაროები

ახვლედიანი 1999: გ. ახვლედიანი, ზოგადი ფონეტიკის საფუძვლები, თსპუ, თბილისი.

გამყრელიძე და სხვ. 2008: თ. გამყრელიძე, ზ. კიკნაძე, ი. შადური, ნ. შენგელაია, თეორიული ენათმეცნიერების კურსი, თსუ გამომცემლობა, თბილისი.

გორდონი, ეპლბაუმი 2006: M. Gordon, A. Applebaum, Phonetic structures of Turkish Kabardian, Journal of the International Phonetic Association 36(2), pp.159-186.

ვიცენიკი 2010: G. Vicenik, An acoustic study of Georgian stop consonants, Journal of the International Phonetic Association, 40, pp. 59-92.

კეტფორდი 2001: J. C. Catford, A Practical Introduction to Phonetics, Oxford University Press, p. 182.

ჟღენტი 1956: ს. ჟღენტი, ქართული ენის ფონეტიკა, თსუ გამომცემლობა, თბილისი.

შოსტედი, ჩიქოვანი 2006: R. K. Shosted, V. Chikovani, Standard Georgian, Journal of the International Phonetic Association, Volume 36, No. 2, pp. 255-264.

ჩამოტვირთვები

გამოქვეყნებული

2025-12-12

როგორ უნდა ციტირება

ლეჟავა ი., & ბარათაშვილი ზ. (2025). ქართული ენის აფრიკატების აკუსტიკური ანალიზი : წაკითხულია მოხსენებად ქართული ენის დღისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო კონფერენციაზე „სალიტერატურო ენის საკითხები: ძირითადი ტენდენციები და პრობლემები“, 14 აპრილი, 2025, თსუ, თბილისი. ენათმეცნიერების საკითხები, (18). https://doi.org/10.55804/jtsu.15120473.2025.18.03