აღულური ენის ლექსიკოგრაფიული კვლევები და ახალი აღულურ-ქართულ ინგლისური ლექსიკონი

მიმოხილვითი სტატია

ანოტაცია

სტატიაში მიმოხილულია ლექსიკოგრაფიული კვლევები აღულური ენის შესახებ და ახალი აღულურ-ქართულ-ინგლისური ლექსიკონის შექმნის კონცეფცია. აღულური ენა დაღესტნის საფრთხეში მყოფ ენათა რიგს მიეკუთვნება და აღულთა უმრავლესობა ორენოვანია, რაც გულისხმობს თაობათა შორის ენის ტრანსმისიის შესუსტებას; შესაბამისად, ენის დოკუმენტაცია და სასწავლო და კვლევითი რესურსები განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს. სტატიაში განხილულია აღულური ლექსიკოგრაფიის ძირითად ეტაპები. გაანალიზებულია ა. დირის (1907) გრამატიკული ნარკვევი და გლოსარიუმის ძირითადი მახასიათებლები; მიმოხილულია რ. შაუმიანის (1941) გრამატიკა და აღულურ-რუსული ლექსიკონი, რომელიც 1933 წლის საველე მასალას ეყრდნობა; ასევე აღწერილია მ. რამაზანოვის (2010) აღულურ-რუსული ლექსიკონი, რომელიც დაახლოებით 40 000 სალექსიკონო სიტყვასტატიისგან შედგება და შეიცავს გრამატიკულ ცნობებს, მაგალითებსა და სესხების უფრო დეტალურ მარკირებას. მოკლედ არის განხილული ასევე თანამედროვე ციფრული რესურსები (ონლაინ-ლექსიკონები და მონაცემთა ბაზები). ამ მიმოხილვის საფუძველზე წარმოდგენილია ახალი აღულურ-ქართული-ინგლისური ლექსიკონის კონცეფცია პროექტის „კავკასიურ-ქართული ლექსიკონები 3“ ფარგლებში. დაგეგმილი მაკროსტრუქტურაში მოიაზრება, როგორც სამეცნიერო სიზუსტე, ასევე – ლექსიკონის გამოყენების ფართო პერსპექტივა. ლექსიკონის წინასწარი დიზაინი ამგვარია: მეთაური სიტყვა, ტრანსლიტერაცია (ლათინური და ქართული), დიალექტური მარკირება, მონაცემები, მეტყველების ნაწილი, მეთაური სიტყვის შესაბამისი ფლექსიური ფორმები, თარგმანი ქართულად და ინგლისურად, კორპუსზე დაფუძნებული მაგალითები, რეგისტრი და სხვა სემანტიკური თუ გრამატიკული ინფორმაცია.